Αιγυπτιακά Ιερογλυφικά από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου: ένα πρόγραμμα-θεσμός στην ελληνική ακαδημαϊκή πραγματικότητα!

Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου προωθώντας την αριστεία σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης και της μάθησης και αξιοποιώντας τη βραβευμένη σε Ευρωπαϊκό επίπεδο εμπειρία και τεχνογνωσία στην οργάνωση και λειτουργία προγραμμάτων ηλεκτρονικής μάθησης προσφέρει τον ΤΡΙΤΟ ΚΥΚΛΟ του πολύ επιτυχημένου, κανοτόμου προγράμματος επιμόρφωσης και εξειδίκευσης "ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΑ ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ".

Μέσα από την ηλεκτρονική πλατφόρμα σύγχρονης και ασύγχρονης διδασκαλίας που έχει αναπτύξει το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, οι επιμορφούμενοι/ες θα μυηθούν στον μαγευτικό κόσμο των ιερογλυφικών συμβόλων και της αρχαίας αιγυπτιακής γραμματείας και θα εξερευνήσουν σημαίνουσες πτυχές της αιγυπτιακής σκέψης και κοινωνικής πρακτικής. Τα εβδομαδιαία μαθήματα βασίζονται σε πρωτότυπο ψηφιακό υλικό, ηλεκτρονικές βάσεις ιερογλυφικών επιγραφών και στο διαδραστικό λεξικό αιγυπτιακών λέξεων (flashcards) που έχει αναπτύξει η Αιγυπτολογική Ομάδα Έρευνας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, ενισχύοντας κατά αυτόν τον τρόπο τη διαδραστική μάθηση και διδασκαλία. Μέσω ενός ειδικού λογισμικού σχεδιασμού των ιερογλυφικών συμβόλων και λέξεων, οι επιμορφούμενοι θα μπορούν να γράφουν, σχεδιάζουν και μεταγράφουν ιερογλυφικά σύμβολα και λέξεις.

Ο εκπαιδευτικός σχεδιασμός ακολουθεί τη μεθοδολογία που υποστηρίζει την Ανοικτή και Εξ' Αποστάσεως ηκετρονική μάθηση. Η διδασκαλία μέσω συστήματος ασύγχρονης τηλεκπαίδευσης βασίζεται κυρίως στην ασύγχρονη μελέτη του εκπαιδευτικού υλικού και την ανάπτυξη δραστηριοτήτων, προκειμένου να εξασφαλιστεί σε μεγάλο βαθμό η αυτονομία των επιμορφούμενων. Ομως συμπληρωματικά και με βάση τις εκπαιδευτικές ανάγκες, πραγματοποιείται και σύγχρονη μάθηση μέσω του συτήματος σύγχρονης τηλεκπαίδευσης.

Με την ολοκλήρωση του Προγράμματος ή της Διδακτικής Ενότητας, χορηγείται «Πιστοποιητικό Επιμόρφωσης» από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το οποίο είναι πιστοποιημένος φορέας, σύμφωνα με την υπ' αριθμό απόφαση 22312/15-10-2008 από την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Επιχειρησιακού προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και έχει προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την πιστοποίηση και τη μοριοδότηση των προγραμμάτων του από τους αρμόδιους στην Ελλάδα φορείς.

Γνωρίστε τη γλώσσα και σοφία των αρχαίων κατοίκων της Νειλοχώρας με την εγγύηση της δεκαετούς εμπειρίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου στην έρευνα και τη διδασκαλία του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού!

 Για την ιστοσελίδα του πρόγραμματος, κάντε κλικ εδώ.

 

Πληροφορίες και εγγραφές:

Γραμματεία Προγραμμάτων Δια Βίου Μάθησης

Κα. Κατερίνα Μοσχούς

Τηλέφωνο: 22410 99425-6

e-mail: moschous@aegean.gr

Ημερομηνία λήξη εγγραφών: 10 Μαρτίου 2014.

Ολοκληρώθηκε το λεξικό της δημώδους αιγυπτιακής!

 

Dictionary Translates Ancient Egypt Life

By JOHN NOBLE WILFORD

Ancient Egyptians did not speak to posterity only through hieroglyphs. Those elaborate pictographs were the elite script for recording the lives and triumphs of pharaohs in their tombs and on the monumental stones along the Nile. But almost from the beginning, people in everyday life spoke a different language and wrote a different script, a simpler one that evolved from the earliest hieroglyphs.

These were the words of love and family, the law and commerce, private letters and texts on science, religion and literature. For at least 1,000 years, roughly from 500 B.C. to A.D. 500, both the language and the distinctive cursive script were known as Demotic Egyptian, a name given it by the Greeks to mean the tongue of the demos, or the common people.

Demotic was one of the three scripts inscribed on the Rosetta stone, along with Greek and hieroglyphs, enabling European scholars to decipher the royal language in the early 19th century and thus read the top-down version of a great civilization’s long history.

Now, scholars at the Oriental Institute of the University of Chicago have completed almost 40 years of research and published online the final entries of a 2,000-page dictionary that more than doubles the thousands of known Demotic words. Egyptologists expect that the dictionary’s definitions and examples of how words were used in ancient texts will expedite translations of Demotic documents, more of which are unpublished than any other stage of early Egyptian writing.

A workshop for specialists in Demotic research was held at the university last month as the dictionary section for the letter S, the last of 25 chapters to be finished, is being posted on the Oriental Institute’s Web site, where the dictionary is available free. Eventually a printed edition will be produced, mainly for research libraries, the university said.

Janet H. Johnson, an Egyptologist at the university’s Oriental Institute who has devoted much of her career to editing the Chicago Demotic Dictionary, called it “an indispensable tool for reconstructing the social, political and cultural life of ancient Egypt during a fascinating period,” when the land was usually dominated by foreigners — first Persians, then Greeks and finally Romans.

 

“It’s really huge what a dictionary does for understanding an ancient society,” said Gil Stein, director of the institute. “This will lead to mastering texts from the Egyptians themselves, not their rulers, at a time the country was becoming absorbed increasingly into the Greco-Roman world.”

Although Egyptians abandoned Demotic more than 1,500 years ago, taking up Coptic and eventually Arabic, Dr. Johnson said the dictionary showed that the old language was not entirely dead. It lives on in words like “adobe,” which came from “tby,” the Demotic for brick. The term passed into Arabic (with the definite article “al” in front of the noun) and was introduced into Moorish Spain. From there adobe became a fixture in the Spanish language and architecture.

 

Ebony, the name of the dark wood that was traded down the Nile from Nubia, present-day Sudan, also has Demotic origins. The word for a man from Nubia passed through Demotic by way of Hebrew and Greek as the name Phineas, reminding Dr. Johnson of Phineas Fogg in Jules Verne’s “Around the World in 80 Days.” The Demotic word meaning water lily, Susan, reached Europe through the Hebrew bible.

 

For the Oriental Institute, this is the culmination of a second long-running dictionary project in little more than a year. The final installment of the 21-volume dictionary of the language of ancient Mesopotamia and its Babylonian and Assyrian dialects was completed last year after 90 years of scholarly labor.

 

The Demotic dictionary, begun in 1975, supplements and updates a more modest glossary of Demotic words published in German in 1954 by Wolja Erichsen, a Danish scholar. The new Demotic-English work includes new words not in that glossary, as well as new uses of previously known words and more extensive examples of compound words, idiomatic expressions, place names, reference to deities and words borrowed from other languages. Completed chapters have been posted online from time to time in recent years.

 

“What the Chicago Demotic Dictionary does is what the Oxford English Dictionary does,” said James P. Allen, an Egyptologist at Brown University. “It gives many samples of what words mean and the range and nuances of their meanings.”

 

Dr. Allen said the Demotic dictionary had already served as a major research source in writing his history of the Egyptian language, to be published next year by Cambridge University Press. “I could not have done what I did without the dictionary,” he said. “Or at least not as well.”

 

Demotic is a hard script to read, he said, like shorthand to the uninitiated. The words have no vowels, only consonants. The difference between Demotic and early Egyptian in the age of the great pyramids (2613-2494 B.C.) is greater than between the Anglo-Saxon of Beowulf and modern English. But by computer-processed reproductions of the cursive script in photographs and facsimiles, the dictionary shows the way people wrote the language.

 

The translation effort can have its rewards, including a new understanding of what Dr. Allen called an X-rated Demotic story well known to scholars. The hero in the story goes into a cave to steal a magic book. A mummy there warns it will bring him disaster. Soon he is entranced by a woman who invites him to her house for sex, but she keeps putting off the consummation with endless demands

and frustrating conditions.

 

On the subject of sex, Demotic scholars said the lusty Cleopatra, the last of the pharaohs and presumably the only one fluent in the common speech, probably spoke only Greek in her boudoir. That was the language of the ruling class for several centuries.

 

Dr. Johnson, who specializes in research on the somewhat more equal role of women in Egyptian society, said Demotic contracts on papyrus scrolls detailed a husband’s acknowledgment of the money his wife brought into the marriage and the promise to provide her with a set amount of food and money for clothing each year of their marriage. Other documents showed that women could own property and had the right to divorce their husbands.

Another Chicago researcher, Brian Muhs, noted that many Demotic documents dealt with taxes, the government often leasing their collection to the highest bidder, who was required to pay the amount of the bid regardless of how much tax was collected. Individuals seemed to keep their tax receipts for years, along with other financial records, sometimes written on pottery shards.

 

Since the Chicago Demotic Dictionary should lead to the publication of more texts and more new words, Friedhelm Hoffmann, an Egyptologist at the University of Munich, said that may prompt a need for updated editions — something on the order of CDD 2.0.

Source: The New York Times

Καινοτόμο διατμηματικό πρόγραμμα δια βίου μάθησης στην Αιγυπτιολογία!

Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και η Αιγυπτιολογική Ομάδα Έρευνας - University of the Aegean Egyptological Research Group (UAERG) αναγγέλλει την έναρξη από 1ης Οκτωβρίου εκπαιδευτικού προγράμματος δια βίου μάθησης στην Αιγυπτιολογία και τους πολιτισμούς του Αιγαίου με τίτλο «Αρχαία Αίγυπτος και Αιγαιακός Κόσμος: ιστορικές, αρχαιολογικές και εκπαιδευτικές προσεγγίσεις».

Πρόκειται για ένα καινοτόμο, διαπανεπιστημιακό και διαθεματικό πρόγραμμα επιμόρφωσης και εξειδίκευσης, το οποίο εστιάζει στην αρχαιολογία, την ιστορία, τις κοινωνικές και θρησκευτικές δομές της αρχαίας Αιγύπτου και του Αιγαιακού κόσμου, αναδεικνύοντας σημαίνοντα στοιχεία πολιτισμικής επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης. Το Πρόγραμμα ακολουθεί μεθοδολογία που υποστηρίζει την Ανοικτή και Εξ Αποστάσεως μάθηση. Η μελέτη πραγματοποιείται κυρίως ασύγχρονα και ατομικά στη βάση της αυτόνομης και ανεξάρτητης επεξεργασίας του εκπαιδευτικού υλικού. Επιπλέον, υποστηρίζεται η οργάνωση ομάδων εργασίας και μελέτης με τη δημιουργία «βημάτων συζήτησης» (discussion forums) για ασύγχρονη επικοινωνία ή «δωματίων συζητήσεων» (chat rooms) για συζήτηση σε πραγματικό χρόνο και ανταλλαγή απόψεων. Η επικοινωνία, η συμβουλευτική και η στήριξη των επιμορφούμενων γίνεται ηλεκτρονικά (ασύγχρονα και σύγχρονα), ανάλογα με τις εκάστοτε ανάγκες του προγράμματος.

Το Πρόγραμμα είναι διαρθρωμένο σε 3 Θεματικούς Κύκλους σπουδών και χαρακτηρίζεται από μεγάλη ελαστικότητα στην επιλογή των μαθημάτων, που μπορεί να περιλαμβάνει έναν ή περισσότερους κύκλους ή φυσικά ολόκληρο το πρόγραμμα.

• Πρώτος Θεματικός Κύκλος: «Ιστορικές-Αρχαιολογικές-Θρησκειολογικές προσεγγίσεις»
• Δεύτερος Θεματικός Κύκλος: «Εκπαιδευτικές προσεγγίσεις»
• Τρίτος Θεματικός Κύκλος: «Αιγυπτιακά Ιερογλυφικά»

Οι Καθηγητές που θα διδάξουν προέρχονται από τα ακόλουθα Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Ινστιτούτα:

• Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου,
• Τμήμα Αιγυπτιολογίας, Πανεπιστήμιο Βόννης,
• Κέντρο Αιγυπτιολογίας και Μεσογειακής Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Swansea,
• Τμήμα Κλασικών και Μεσογειακών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Ιλινόις (Σικάγο),
• Τμήμα Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Σακραμέντο,
• Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας,
• Τμήμα Θεολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,
• Τμήμα Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών,
• Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας.

Τα δίδακτρα είναι συνάρτηση του θεματικού κύκλου που θα επιλέξει κανείς, και παρέχονται σχετικές διευκολύνσεις, λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα οικονομική συγκυρία. Με την ολοκλήρωση της επιμόρφωσης, χορηγείται Πιστοποιητικό επιτυχούς παρακολούθησης με τη σφραγίδα του Πανεπιστημίου Αιγαίου, και με ρητή αναφορά στο συγκριμένο μαθησιακό περιεχόμενο και τη χρονική διάρκεια παρακολούθησης. Το Πιστοποιητικό αναγνωρίζεται ως ένα επιπλέον προσόν από φορείς και επιχειρήσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς παρέχεται από ένα Πανεπιστήμιο με το κύρος του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Παράλληλα το Πανεπιστήμιο Αιγαίου έχει προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την πιστοποίηση και τη μοριοδότηση φοίτησης στα επιμέρους προγράμματα από όλους τους αρμόδιους στην Ελλάδα φορείς.

Οι αιτήσεις συμμετοχής αποστέλλονται αποκλειστικά με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και πρέπει να περιλαμβάνουν αναλυτικά στοιχεία επικοινωνίας.

Για περισσότερες λεπτομέρειες για τους κύκλους σπουδών και τη διαδικασία εγγραφής, πατήστε στον ακόλουθο σύνδεσμο:
http://e-epimorfosi.aegean.gr/eastmed-program-home

Μπορείτε να κατεβάσετε τον Οδηγό Σπουδών για το ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 από εδώ. 

On dating Egyptian literary texts

Θεματική του Συνεδρίου:

Central issue of Egyptological research is the question of dating theoriginal composition of a number of literary texts, traditionally datedto the First Intermediate Period or the Early Middle Kingdom but knownonly from New Kingdom manuscripts. Over the last forty-five years, several attempts have been made to date the production of some of thesetexts much closer in time to their first physical appearance. Veryrecently, this discussion has heated up considerably. Using religious, cultural, linguistic, or textual arguments scholars have argued for a New Kingdom origin of Khakheperreseneb, Merikare, Neferti and Amenemhet. On the other hand, there is an equally strong tendencyto oppose any later datings which bases itself on the very samecategories of arguments. Therefore, at present the question of (re?-)dating must in fact be considered entirely open. The conference intends to advance the discussion on this highly important topic without any preconceived preferences for either approach. It hopes to reassess the state of Egyptological research and discuss critically the methodological implications of all approaches. To achieve this, it will bring together those scholars who opt for a later dating and those who implicitly or explicitly argue for earlier originals. Furthermore, scholars from neighbouring disciplines as Old Testament Studies or Medieval Literature which, at one point in their histories, were facing comparable methodological problems, will enrichand stimulate the Egyptological discussion. Their papers will serve as examples of what might be at stake and how to handle a task which in our case might amount to a downright re-writing of parts of the Egyptian cultural history.

Διοργανωτές: Moers, R. Ernst, A. Giewekemeyer, A. Lümers and K. Widmaier in cooperation with the Institute of Egyptology and Coptic Studies, Georg-August-University, Göttingen.

Ομιλητές: S. Bickel, A. Dorn, A.M. Gnirs, F. Junge, A. von Lieven, A. Loprieno, L. Morenz, R.B. Parkinson, J.F. Quack, A. Stauder, M. Stolz (Instituteof Germanic Languages, University of Bern), D. van der Plas, J. vanSeters, U. Verhoeven-van Elsbergen, P. Vernus, S. Weeks (Department of Theology and Religion, Durham University).

Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες εδώ.

Οι αλλοεθνείς στην Αιγυπτιακή μαγική γραμματεία

Αλλοεθνείς γονυπετείς και δεμένοι πισθάγκωνα από ένα μίσχο παπύρου (από αριστερά προς τα δεξιά: Βεδουίνοι, Νούβιοι, Λύβιοι, Κρήτες). Διακοσμητικό διάζωμα από τους θρόνους του Φαραώ Αμενχοτέπ Γ΄ και της βασίλισσας Τίυ στο ταφικό σύνολο του Άνεν (Θηβαϊκός τάφος, αρ. 120), περ. 1380 π.Χ. Αντίγραφο από τη συλλογή του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης (αρ. 33.8.8)

Για τους αρχαίους Αιγυπτίους η έννοια και το περιεχόμενο της ιστορίας είχε μία έντονη τελετουργική διάσταση∙ τα ιστορικά γεγονότα αναπαρίσταντο κατά έναν ιδιαίτερο, δραματοποιημένο τρόπο κατά τη διάρκεια των μεγάλων θρησκευτικών εορτών, πράξη που συνιστούσε συνέχεια ή ανανέωση της ίδιας της πρωταρχικής στιγμής της δημιουργίας του κόσμου και των πρωταγωνιστών της (Baines 1996; Hornung 1966). Στο ίδιο συμβολικό πλαίσιο εντάσσονταν και οι πολυάριθμες αναπαραστάσεις υποταγμένων εχθρών ενώπιον του παντοδύναμου και απόλυτου Φαραώ-μονάρχη, που κοσμούσαν τις προσόψεις των μεγάλων ναϊκών αρχιτεκτονημάτων (Ritner 1993, 115-36). Οι αλλοεθνείς θεωρούνταν συμβολικές ενσαρκώσεις του χάους και της αταξίας (πολιτικής και κοινωνικής), που επιβουλεύονταν την ακεραιότητα, ασφάλεια και συνοχή του Αιγυπτιακού κράτους. Για το λόγο αυτό έπρεπε να θυσιαστούν. Η μελέτη, ωστόσο, των μαγικών κειμένων της Αιγυπτιακής γραμματείας καταδεικνύει, όπως θα δούμε παρακάτω, μία πιο πολυσύνθετη εικόνα για το χαρακτήρα και τη θέση των αλλοεθνών στην Αιγυπτιακή κοινωνία (Koenig 2007; Kousoulis 2009).
Στόχος κάθε αποτρεπτικής τελετής ήταν ο εξορκισμός των κακόβουλων και επαναστατικών ενεργειών που στόχευαν στην ανατροπή της κοσμικής και πολιτικής τάξης και αρμονίας (μάατ), απ’ όπου και αν προέρχονταν. Έτσι, στην επονομαζόμενη τελετουργία "ακινητοποίησης της ανθρωπότητας" (ρέτεχ-πατ), η λέξη πατ "ανθρωπότητα" συμπεριελάμβανε όλους τους ανθρώπους, ασχέτως εθνικότητας, οι οποίοι ενδεχομένως μπορούσαν να θεωρηθούν υποκινητές πράξεων αμφισβήτησης της πολιτικής εξουσίας (Posener 1975). Η παραδοσιακή συμβολική απεικόνιση στην αιγπτιακή εικονογραφία των "εννέα εθνοτήτων" ως εννέα τόξων που υποτάσσονταν στον έλεγχο του Φαραώ, αντιπροσώπευε όλες τις τότε γνωστές επικράτειες, με τις οποίες οι Αιγύπτιοι είχαν αναπτύξει σχέσεις συνδιαλλαγής αλλά και αντιπαλότητας, συμπεριλαμβανομένης ωστόσο και της ίδιας της Αιγύπτου, Άνω/Νότια και Κάτω/Βόρεια Αίγυπτο (Zivie-Coche 1994; Yoyotte 1980-1981). Στην πραγματικότητα, βέβαια, οι περιπτώσεις των αλλοεθνών που επιβουλεύονταν τη φαραωνική μοναρχία ήταν πολύ περισσότερες από αντίστοιχες των Αιγυπτίων.
Κάθε εχθρός ή επαναστάτης ταυτιζόταν με τις δυνάμεις του χάους και εχθρούς της ουράνιας τάξης (π.χ. Σήθ, Άποφις). Οι αποτρεπτικές τελετουργίες επιχειρούσαν να εξορκίσουν το κοσμικό κακό και τους επί γης αντιπροσώπους του, ώστε να συνεχιστεί αδιαλείπτως η πορεία της ζωής και του φυσικού κόσμου και να αποτραπεί η επιστροφή στην προ-δημιουργίας χαοτική κατάσταση. Έτσι, στο Βιβλίο Καταστροφής του Άποφι από τον πάπυρο του Bremner-Rhind, ο ιερουργός επιτάσσει το ηλιακό θεό Ρα να σταθεί αρωγός στην προσπάθεια του Φαραώ να εξολοθρεύσει του εχθρούς του, όπως ακριβώς ο Φαραώ εξοντώνει τον Άποφι και προστατεύει τη δημιουργία για λογαριασμό του θεού (στίχος 22/4; Kousoulis in press).
Σε μαγικά κείμενα του Νέου Βασιλείου (περ. 1152-1295 π.Χ.) πολλές αποτρεπτικές φόρμουλες και δαιμονικά ονόματα αποδίδονταν σε ξένες διαλέκτους (βλ. λ.χ. Schneider 1989 και Leitz 1999). Οι τελευταίες θεωρούνταν υποδεέστερες της Αιγυπτιακής και δεν μπορούσαν να εκφράσουν πλήρως το μαγικό λόγο. Χρησιμοποιούνταν μόνο ως μέσο ελέγχου των ξένων θεϊκών κα δαιμονικών οντοτήτων. Ας μη ξεχνάμε ότι, σύμφωνα με την Αιγυπτιακή κοσμοθεωρία, ο δημιουργός θεός έπλασε τον κόσμο, τους θεούς και ανθρώπους προφέροντας τα ονόματά τους στην ιερή γλώσσα της Αιγύπτου. Οι ξένοι, κατά συνέπεια, θεωρούνταν ως οι "άλλοι", οι "βάρβαροι" που δε γνώριζαν την εσώτερη φύση της θεϊκής διάνοιας και, έτσι, δε μπορούσαν να συνάψουν άμεση και στενή σχέση με αυτήν (Koenig 2007, 227). Αν και οι θεότητες του Αιγυπτιακού πανθέου είχαν πολυάριθμα ονόματα και υποστάσεις, το πραγματικό τους όνομα, που περιείχε όλες τις ιδιότητες της θείας φύσης τους, παρέμενε μυστικό και μπορούσε να αποκαλυφθεί μόνο στους κατέχοντες την ανώτερη μαγική γνώση ιερουργούς, σύμφωνα με το μύθο του Ρα και της Ίσιδος.[1] Αυτά τα μυστικά ονόματα των θεών διατυπώνονταν αποκλειστικά στην Αιγυπτιακή διάλεκτο. Κατά συνέπεια, όσα βαρβαρικά ονόματα αναφέρονται στα μαγικά κείμενα, εκλαμβάνονταν ως διαφορετικές εκφάνσεις των Αιγυπτιακών θεϊκών προτύπων και βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των ιερέων/μάγων. Η γλώσσα, επομένως, λειτουργούσε ως ένα ακόμη σημαντικό κριτήριο διαχωρισμού των φυλετικών ομάδων στα μαγικά κείμενα.
Η Τρίτη Μεταβατική Περίοδος (περ. 1069-702 π.Χ.) με την εισβολή των ξένων πληθυσμιακών ομάδων που ακολούθησε (Νούβιοι, Πέρσες, Έλληνες) προκάλεσε ένα παρανοϊκό αίσθημα φόβου και αβεβαιότητας έναντι του ξένου στοιχείου. Μολονότι οι επιδρομές των ξένων φυλετικών ομάδων παρουσιάζονται στη λογοτεχνία της περιόδου ως "θεία δίκη", για την παρακμή στην οποία είχε περιέλθει το Αιγυπτιακό κράτος, δεν αντιμετωπίσθηκαν το ίδιο από όλες τις κοινωνικές ομάδες (Hellholm 1989). Υπήρξε σαφής διαφοροποίηση στην αντίληψη της επίσημης, ιερατικής ιδεολογίας από τη μία μεριά, και της λαϊκής τάξης από την άλλη. Για παράδειγμα, στο Δημοτικό Χρονικό – πολιτική σύνθεση της Ύστερης Περιόδου – η Περσική κατοχή περιγράφεται με τα πιο μελανά χρώματα και ο Πέρσης ηγεμόνας χαρακτηρίζεται ως ο "απόλυτος εχθρός" (Devauchelle 1995). Την ίδια στιγμή, ωστόσο, μαγικοί πάπυροι γραμμένοι στη Δημώδη γραφή περιείχαν και μαγικές επωδές για την προστασία των ξένων ηγεμόνων (Griffiths & Thompson 1921, 86-7).
Η αυξημένη προκατάληψη έναντι των αλλοεθνών κατά την Ύστερη Περίοδο που ακολούθησε ενεργοποίησε ένα παλιό αγαπημένο θέμα της Αιγυπτιακής λογοτεχνίας: την προσμονή για την άφιξη ενός Φαραώ-μεσσία, ο οποίος θα επανέφερε την πολιτική τάξη και τη θρησκευτική καθαρότητα και θα επέβαλε την επαναλειτουργία των ναών στα πρότυπα της Φαραωνικής περιόδου (Assmann 1989). Η αγνότητα και η καθαρότητα των Αιγυπτίων ιερέων (μαγικός ασκητισμός) ήταν άμεσα συνδεδεμένες με την τελετουργική δραστηριότητα στους ναούς και ερχόταν σε αντίθεση με τη μη-καθαρότητα των εισβολέων, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, ώστε φαινόμενα παρασιτικών ασθενειών και επιδημιών να συνδεθούν με τη μη-καθαρότητα των αλλοεθνών (Meyer 1999). Ασθένειες, όπως η λέπρα, θεωρούνταν ότι προέρχονταν από σημιτικές φυλετικές ομάδες, ενώ μία επιγραφή από τον ελληνορωμαϊκό ναό στην Έσνα απαγόρευε ρητά την είσοδο στο ναό σε όσους υπέφεραν από τη συγκεκριμένη αρρώστια (Sauneron 1960, 111-15).
Κατά συνέπεια, η "δαιμονοποίηση" των αλλοεθνών κατά την Ύστερη Περίοδο είχε τις ρίζες της στην βαθιά πεποίθηση της Αιγυπτιακής ελίτ – ιερέων, ανώτερων αξιωματούχων – ότι οι εισβολείς όχι μόνο εποφθαλμιούσαν την κυριαρχία και ακεραιότητα του Αιγυπτιακού κράτους, αλλά και ότι εισήγαγαν φαινόμενα διαφθοράς και σήψης, καταπατώντας τις παραδοσιακές αρχές της Αιγυπτιακής κοινωνίας. Η αρνητική αυτή στάση έναντι των αλλοεθνών επέζησε ακόμα και επί Ηροδότου ο οποίος χαρακτηριστικά επισημαίνει, ότι οι Αιγύπτιοι θεωρούσαν τους Έλληνες μη-καθαρούς, γιατί θυσίαζαν και κατανάλωναν ιερά ζώα: "εξαιτίας αυτής της συμπεριφοράς, απαγορευόταν σε κάθε Αιγύπτιο, άνδρα ή γυναίκα, να φιλήσει Έλληνα στο στόμα, ή να χρησιμοποιήσει το μαχαίρι ενός Έλληνα, ή να φάει το κρέας ενός ζώου που είχε σφαγιαστεί από Έλληνα" (ΙΙ, §41). Με την εμφάνιση και κυριαρχία του Χριστιανισμού, αυτή η έντονη αποστροφή έναντι του ξένου στοιχείου θα μετατραπεί πολύ γρήγορα σε καταδίκη της γηγενούς Φαραωνικής παράδοσης, αυτή τη φορά από τους εκχριστιανισμένους Αιγυπτίους. Οι νέες πεποιθήσεις θα ριζώσουν στην Χριστιανική Αίγυπτο των πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων, καταδικάζοντας τις προηγούμενες παραδόσεις ως δαιμονικές. Όπως πολύ χαρακτηριστικά επισημαίνει ο D. Frankfurter: "όταν οι τοπικές κοινωνίες αρχίζουν να κατανοούν τη θέση τους σε ένα διαπολιτισμικό περιβάλλον (όπως αυτό που προσέφερε ο Ελληνισμός), προσδίδουν συνήθως σημαίνουσα θέση σε θεούς που έχουν τη δυνατότητα να αγκαλιάσουν αυτό το περιβάλλον και, ακολούθως, λιγότερη αξία και αυξανόμενη απειλή σε τοπικούς θεούς και παραδοσιακές οντότητες του πρότερου περιβάλλοντός τους" (1998, 275 και σημ. 28).

[1] Ο μύθος αυτός έχει καταγραφεί στον μαγικό πάπυρο του Τορίνο (verso 6/11-9/5∙ W. Pleyte και F. Rossi, Papyrus de Turin, Leiden, 1869-1876∙ για μετάφραση, βλ. J.F. Borghouts, Ancient Egyptian Magical Texts, Leiden, 1978, 51-5) και περιγράφει την προσπάθεια της θεάς Ίσιδος να εκμαιεύσει από τον ηλιακό θεό Ρα το μυστικό του όνομα, ώστε να θέσει υπό τον έλεγχό της τις δυνάμεις του θεού. Για να το πετύχει αυτό, μεταμορφώθηκε σε σκορπιό και τσίμπησε το θεό εμποτίζοντάς τον με θανατηφόρο δηλητήριο. Μην αντέχοντας τον πόνο, ο θεός προσέφυγε στη βοήθεια των μαγικών γνώσεων της θεάς, η οποία όμως ζήτησε ως αντάλλαγμα το μυστικό του όνομα. Ο θεός επιχείρησε ματαίως να την ξεγελάσει, λέγοντάς της ότι τον αποκαλούν απλώς ως Κχέπερ (ανατέλλων), Ρα (μεσουρανών) και Ατούμ (δύσας), τρία ονόματα που αντιπροσώπευαν τις τρεις φάσεις της καθημερινής του πορείας στο κοσμικό στερέωμα. Εντούτοις δεν κατάφερε να πείσει τη θεά, η οποία πέτυχε στο τέλος να ανακαλύψει το μυστικό του όνομα και, έτσι, όχι μόνο να τον θεραπεύσει αλλά και να τον θέσει υπό τον έλεγχό της.

Aναφορές:

Assmann, J. (1989), 'Königsdogma und Heilserwartung', σε Hellholm 1989.

Baines, J. (1996), 'Contextualising Egyptian representations of society and ethnicity’, σε S. Cooper & G.M. Schwartz (επιμ.), The Study of the Ancient Near East in the Twenty-first Dynasty, Winona Lake, 339-84.

Devauchelle, D. (1995), 'Le sentiment anti-perse chez les anciens Égyptiens', Transeuphratène 9, 68-70.

Frankfurter, D. (1998), Religion in Roman Egypt. Assimilation and Resistance, Princeton.
Griffiths, G.L. & H.Thompson (1921), The Demotic Magical Papyrus of London and Leiden, Oxford.
Hellholm, D. (επιμ.) (1989), Apocalypticism in the Mediterranean World and the Near East. Proceedings of the International Colloquium on Apocalypticism, Uppsala, August 12-17, 1979, Tübingen.
Hornung, E. (1966), Geschichte als Fest: Zwei Vorträge zum Geschichtbild der frühen Mensheit, Darmstadt.
Koenig, Y. (2007), 'The image of the foreigner in the magical texts of Ancient Egypt', σε P.Kousoulis & K.Magliveras (επιμ.), Moving Across Borders. Foreign Relations, Religion and Cultural Interactions in the Ancient Mediterranean, OLA 175, Leuven.
Kousoulis, P. (2009), 'Name vs. function and the problem of otherness in the Egyptian magical discourse of the New Kingdom and the Third Intermediate Period". Επιστημονική ανακοίνωση στο διεθνές αρχαιογνωστικό συνέδριο Ο Άνω, ο Υπεράνω και ο Κάτω Κόσμος της Μεσογείου στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού και Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, Ρόδος 29-31 Μαίου 2009.
Kousoulis, P. (in press), Apophis: a Study of his Nature and Ritual Execution, Leuven.
Leitz, Ch. (1999; issued 2000), Magical and Medical Papyri of the New Kingdom. Hieratic Papyri in the British Museum VII, London.
Meyer, R. (1999), 'Magical ascesis and moral purity in Ancient Egypt', σε J.Assmann & G.G.Stroumsa (επιμ.), Transformations of the inner Self in ancient Religions, Brill.
Posener, G. (1975), 'Philologie et archéologie égyptiennes', Annuaire du Collège de France 75e année, 409-10.
Sauneron, S. (1960), 'Les Possédés', Bulletin de Institut Français d’Archéolgique Orientale 60, 111-5
Schneider, T. (1989), ‘Mag pHarris XII, 1-5: Eine kanaanäische Beschwörung für die Löwenjagd', Göttinger Miszellen 112, 53-63.
Schwartz, J. (1949), 'Les conquérants perses et la littérature égyptienne', Bulletin de Institut Français d’Archéolgique Orientale 48, 65-80.
Yoyotte, J. (1980-1981), 'Héra d’Héliopolis et le sacrifice humain', Annuaire de l’École Pratique des Hautes Études Vth section 89, 97
Zivie-Coche, C. (1994), 'Dieux autres, dieux des autres. Identité culturelle et altérité dans l’Égypte ancienne', Israel Oriental Studies 14.

Θεατρική αναπαράσταση της "Ιστορίας του Σινούχε"

Ένα πολύ ενδιαφέρον γεγονός, που σχετίζεται με την αρχαία Αίγυπτο, θα λάβει χώρα στο μεγαλύτερο φεστιβάλ ποίησης, το Ledbury Poetry Festival, το οποίο πραγματοιείται κάθε καλοκαίρι στην Αγγλία (Ledbury, 3-12 Ιουλίου 2009). Ανάμεσα στις ποικίλες ποιητικές και θεατρικές δραστηριότητες ξεχωρίζει η θετρική μεταφορά της Ιστορίας του Σινούχε, ενός από τα αριστουργήματα της αρχαίας Αιγυπτιακής λογοτεχνίας. Η Ιστορία του Σινούχε γράφτηκε στο πρώτο μισό της 12ης Δυναστείας, λίγο μετά το θάνατο του Φαραώ Σεσώστρι Α΄ (περ. 1875 π.Χ. Βλ. εικόνα), και εξιστορεί τη ζωή και τα έργα ενός βασιλικού αξιωματούχου στη Φαραωνική αυλή. Η εξιστόρηση λαμβάνει τη μορφή νεκρικής αυτοβιογραφίας (σύμφωνα με την εισαγωγή του κειμένου, ο Σινούχε μιλάει από τον τάφο), το μεγαλύτερο μέρος της οποίας καταλαμβάνει το ταξίδι του Σινούχε εκτός Αιγύπτου και οι εμπορικές και διπλωματικές του επαφές με ξένους ηγεμόνες στη Λιβύη, τη Συρία και τη Νουβία.

Την παράσταση θα ανοίξει με ομιλία του ο Δρ. Richard Parkinson, επιμελητής στο Τμήμα Αρχαίας Αιγύπτου και Σουδάν του Βρετανικού Μουσείου και ένας από τους εγκυρότερους μελετητές της αρχαίας Αιγυπτιακής γραμματείας. Οι ηθοποιοί, που θα αναπαραστήσουν τα δρώμενα στην Ιστορία, είναι οι Gary Pilλai και Shobu Kapoor. Η παράσταση είναι προγραμματισμένη για την τελευταία ημέρα του Φεστιβάλ, στις 10:30 το πρωί στο Burgage Hall, και το εισητήριο κοστίζει 8 λίρες.

Περισσότερες πληροφορίες για το Φεστιβάλ Ποίησης στο Ledbury μπορείτε να βρείτε εδώ.

Για την Ιστορία του Σινούχε (πρωτότυπο, αγγλική μετάφραση, βιβλιογραφία) κάντε κλικ εδώ ή αναζητήστε τις παρακάτω μελέτες (υπάρχουν στη Βιβλιοθήκη του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών στη Ρόδο):

Lichtheim, M. (1975), Ancient Egyptian Literature. Vol. 1: The Old and Middle Kingdom, Berkeley/Los Angeles/London.

Parkinson, R.B. (2002), Poetry and Culture in Middle Kingdom Egypt. A Dark Side to Perfection, London/New York, 149-68.

Parkinson, R.B. (1997), The Tale of Sinuhe and Other Ancient Egyptian Poems 1940-1640 BC, Oxford.

Quirke, S. (2004), Egyptian Literature 1800BC: Questions and Readings, London, 58-70.

Βασιλικός Κατάλογος του Τορίνο συνέχεια (βλ. προηγούμενο post)

Αναδημοσιεύω εδώ, από σχετικά posts στο EEF, μία σύνοψη του σχετικού με την ανακάλυψη χαμένων σπαραγμάτων από το Βασιλικό Κατάλογο του Τορίνο άρθρου στην Ιταλική εφημερίδα La Stampa (βλ. προηγούμενο post).

"According to the article, the "expedition" to the basement of the museum and the discovery of part of the missing pieces was triggered by Dr. Parkinson, who relaying on the content of the "Royal Canon of Turin", written by Alan H. Gardiner in 1959 and in possession of the Griffith Institute, started believing in the existence - possibly by the museum - of pieces (described in Gardiner notes) currently missing from the reconstruction operated by Giulio Farina in 1938. And apparently (should read surprisingly?) it wasn't difficult to locate these pieces, stored inside an closet in the basement, part of which was already encased in glass.No reference is made concerning the the content of these pieces. Yet, the first examination seems to confirm the intuition that the reconstruction of Farina is not fully correct and will need to be fixed. The belief is that "It is a huge discovery and that ... there will be the need to correct the dates of the dynasties and possibly to add some more names..."

Και οι πρώτες γνώμες των ειδικών:

-- Richard Parkinson (British Musuem): "Thanks to this discovery we can say that the reconstruction did byFarina is wrong. The pieces must be replaced in a different wayusing the technologies that we have at our dispossal in London.We are now able to do a better job than that was possible70 years ago"

-- Bridget Leach (British Museum): "The papyrus have been restored in antiquitity. Can you see theseembroidery flosses? There is glue of animal origin, that can causemany damages"

-- Eleni Vassilika (Turin Museum): "This is a very significant discovery. It is possible that we musthave to do a revision of the dates of the dynasties and to addnames of pharaohs".

Βρέθηκαν χαμένα σπαράγματα παπύρου από τον Κατάλογο των Βασιλέων στο Μουσείο του Τορίνο!

Χαμένα σπαράγματα παπύρου, που ανήκουν στον επονομαζόμενο Κατάλογο των Βασιλέων, φαίνεται πως ανακάλυψαν Αιγυπτιολόγοι στις αποθήκες του Αιγυπτιακού Μουσείου του Τορίνο! Ο Βασιλικός Κατάλογος του Τορίνο (Royal Turin Canon), γραμμένος σε φύλλα παπύρου στην ιερατική γραφή, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες Αιγυπτιακές πηγές που διαθέτουμε για την ανασύνθεση της Φαραωνικής ιστορίας. Αν και ανακαλύφθηκε σε ακέραια μορφή από τον Ιταλό ταξιδευτή Bernardino Drovetti το 1822 στη Θηβαϊκή νεκρόπολη, κατά τη μεταφορά και έκθεσή του στο Μουσείο του Τορίνο έσπασε σε περισσότερα από 160 φράγματα, πολλά από τα οποία έχουν χαθεί. Ο Βασιλικός Κατάλογος περιλαμβάνει 300 περίπου ονόματα βασιλέων, θεοτήτων, μυθικών μορφών και ηρώων, που φαίνεται να βασίλεψαν στη Χώρα του Νείλου από την Προϊστορία μέχρι και τα χρόνια του Ραμσή Β΄, οπότε και τοποθετείται η συγγραφή του (Gardiner 1959· Malek 1982· Ryholt 2004). Δίνεται ακριβής αναφορά στη διάρκεια διακυβέρνησης του κάθε Φαραώ, ενώ μνημονεύονται και ονόματα ξένων ηγεμόνων από τις χώρες της Εγγύς Ανατολής.

Εκτενής αναφορά στα ιταλικά για τα χαμένα σπαράγματα μπορείτε να βρείτε εδώ. Για το ιερογλυφικό πρωτότυπο του Βασιλικού Καταλόγου με αγγλική μετάφραση, κάντε κλικ εδώ.

Αναφορές:

Gardiner, A. (1959), The Royal Canon of Turin, Oxford.

Malek, J. (1982), "The original version of the Royal Canon of Turin", Journal of Egyptian Archaeology 68, 93-106.

Ryholt, K. (2004), "The Turin King-list", Studien zur Altagyptischen Kultur 15, 135-55.